Đó là đề xuất của ông Phạm Quốc Liêm — Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm) — tại Hội nghị phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam.
Việt Nam hiện có khoảng 163.000 ha chuối nhưng kim ngạch xuất khẩu mới đạt gần 420 triệu USD
Hội nghị được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương (Bộ Công an) tổ chức vào sáng 2/11 tại TP. Cần Thơ.
Hội nghị do Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long đồng chủ trì.
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long đồng chủ trì Hội nghị phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam. Ảnh: H.X
Theo ông Phạm Quốc Liêm, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt 8,6 tỷ USD. Trong 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu đạt 7,28 tỷ USD, tăng 18,8% so với cùng kỳ, cả năm được dự báo có thể đạt 9,5–10 tỷ USD.
Hiện nước ta có những mặt hàng xuất khẩu chủ lực như sầu riêng, dừa, chuối, thanh long, xoài và mít. Để vượt mốc 10 tỷ USD và hướng tới những mục tiêu cao hơn, Việt Nam cần thúc đẩy thêm những ngành hàng xuất khẩu tỷ USD, có sức cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế. Ngành chuối là ví dụ điển hình.
Ông Liêm cho biết, Việt Nam hiện có khoảng 163.000 ha chuối, nhưng kim ngạch xuất khẩu năm 2025 mới đạt gần 420 triệu USD.
Nếu tính theo sản lượng thương phẩm xuất khẩu bình quân 50 tấn/ha và giá bình quân 510 USD/tấn, giá trị này tương đương sản lượng khoảng 16.500 ha, tức chỉ bằng 10% tổng diện tích chuối cả nước.
Điều đó cho thấy dư địa phát triển xuất khẩu của ngành chuối còn rất lớn, ngay trên diện tích canh tác hiện có.
Để đạt kim ngạch xuất khẩu 1 tỷ USD, ngành chuối cần thực hiện đồng thời ba giải pháp: chuẩn hóa khoảng 24.000 ha vùng trồng đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, tương đương 15% diện tích cả nước; nâng sản lượng thương phẩm xuất khẩu lên 60 tấn/ha; và nâng giá xuất khẩu bình quân lên khoảng 700 USD/tấn.
Xa hơn, nếu chuẩn hóa được 30% diện tích hiện có, tương đương khoảng 49.000 ha, kim ngạch xuất khẩu có thể vượt 2 tỷ USD, tạo cơ sở để Việt Nam tiến gần hơn đến nhóm các quốc gia xuất khẩu chuối hàng đầu thế giới.
Ông Phạm Quốc Liêm — Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm) — phát biểu tại Hội nghị phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam. Ảnh: H.X
Ông Liêm nhận định, câu chuyện ngành chuối cũng phản ánh tiềm năng của nhiều ngành hàng rau quả khác.
"Giá trị xuất khẩu có thể tăng trưởng mạnh mà không nhất thiết phải mở rộng tương ứng diện tích canh tác. Vấn đề cốt lõi là nâng tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu, tăng giá trị thương phẩm và giá trị thông qua khoa học công nghệ và các chuỗi liên kết" — ông Liêm nói.
Để ngành chuối đạt kim ngạch xuất khẩu 1 tỷ USD/năm
Để hiện thực hóa tiềm năng đó, ông Liêm cho rằng cần thực hiện đồng thời ba giải pháp lớn: chuẩn hóa vùng trồng, nâng cao sản lượng, và nâng cao giá trị thương phẩm.
"Ví dụ, giống chuối Uni126 do Unifarm nghiên cứu, phát triển từ năm 2018. Qua quá trình khảo nghiệm và sản xuất thực tế tại các vùng đất có tiền sử nhiễm bệnh, giống Uni126 có khả năng chống chịu bệnh vàng lá Panama TR4 — một trong những dịch bệnh nguy hiểm nhất đối với ngành chuối toàn cầu, trong khi các giải pháp kiểm soát bệnh còn nhiều hạn chế — đạt 95–98%, đồng thời đáp ứng các đặc tính thương phẩm theo yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Từ thực tiễn đó, cần xây dựng cơ chế đánh giá, công nhận giống cây này là sản phẩm công nghệ chiến lược của ngành hàng xuất khẩu" — ông Liêm nói.
Ông Liêm khẳng định, đây là cách phát huy kịp thời những thành tựu khoa học công nghệ mà Việt Nam đã làm chủ, thay vì chỉ trông chờ vào kết quả của các chương trình nghiên cứu trong tương lai.
Việt Nam hiện có khoảng 163.000 ha chuối nhưng kim ngạch xuất khẩu mới đạt gần 420 triệu USD. Ảnh: Nguyên Vỹ
Ông Liêm cũng đề xuất phát triển chuỗi liên kết bền vững các ngành hàng với vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp đầu tàu. Theo ông, Việt Nam không thiếu những doanh nghiệp nông nghiệp có năng lực về tài chính, khoa học công nghệ, tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng và phát triển thị trường. Nhiều doanh nghiệp cũng sẵn sàng chuyển giao công nghệ, liên kết với hợp tác xã và nông dân để hình thành những vùng nguyên liệu lớn, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Vấn đề là làm sao chuyển hóa năng lực của một doanh nghiệp thành năng lực cạnh tranh của cả chuỗi liên kết.
Trong thực tế, các mối liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân vẫn có nguy cơ bị phá vỡ khi thị trường biến động. Nông dân có thể bán sản phẩm ra ngoài khi giá tăng, trong khi doanh nghiệp có thể không thực hiện cam kết thu mua khi thị trường khó khăn.
Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến sự ổn định của vùng nguyên liệu mà còn ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và uy tín của cả ngành hàng trên thị trường quốc tế.
Vì vậy, để phát triển chuỗi liên kết bền vững, không thể chỉ dựa vào thiện chí hoặc những thỏa thuận song phương, mà cần có cơ chế chính sách đủ hiệu quả để gắn kết lợi ích, trách nhiệm và cam kết của các thành phần tham gia.
Trước mắt, mỗi ngành hàng rau quả có tiềm năng xuất khẩu lớn cần có ít nhất một mô hình liên kết thí điểm do doanh nghiệp đầu tàu dẫn dắt. Việc lựa chọn doanh nghiệp đầu tàu cần dựa trên những tiêu chí rõ ràng về năng lực tài chính, khoa học công nghệ, tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng và phát triển thị trường.
Trong các mô hình này, nhà nước đóng vai trò kiến tạo cơ chế, điều phối và hỗ trợ, đặc biệt là chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tàu. Chính sách hỗ trợ cần gắn với các điều kiện cụ thể như trách nhiệm, nghĩa vụ và việc thực hiện cam kết, đảm bảo việc quản lý rủi ro tối ưu.
Ông Liêm cho rằng, cách làm này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp phát huy vai trò dẫn dắt, hợp tác xã và người dân tiếp cận tốt hơn với công nghệ, nguồn vốn và thị trường, chuẩn hóa chất lượng và sản lượng ổn định.
Những doanh nghiệp có năng lực và kinh nghiệm trong các ngành hàng như Unifarm với chuối, Doveco với dứa có thể tham gia các mô hình thí điểm này. Hiệp hội Rau quả Việt Nam cũng sẽ phối hợp với các cơ quan quản lý trong việc lựa chọn doanh nghiệp đầu tàu và triển khai thí điểm.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam tin rằng, nếu kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn hiện nay, rau quả Việt Nam hoàn toàn có thể đạt kim ngạch xuất khẩu 20 tỷ USD trong tương lai không xa, qua đó, đóng góp vào sự phát triển của nông nghiệp Việt Nam và nâng cao thu nhập và cuộc sống của người nông dân Việt Nam.
Theo Dân Việt — Huỳnh Xây. Đọc bài viết gốc tại: danviet.vn